Το παρόν κείμενο εντάσσεται σε μια κατηγορία κειμένων με τον τίτλο Μη Τεκτονικά. Όπως σε όλα τα κείμενα σε αυτόν τον ιστοτόπο δεν είναι παρά προσωπικές απόψεις . Στην κατηγορία όμως αυτή επιπροσθέτως δεν εμφιλοχωρεί ούτε κατ’ ελάχιστο μια τεκτονική οπτική θεώρηση των πραγμάτων, αλλά μια σύμφωνα με τις γενικές αντιλήψεις του κοινωνικού περιβάλλοντος μας και την προσωπική θεώρηση του κάθε συγγραφέα.


Ταυτίζουν πολλοί την αρχαία Ελλάδα με τον απόλυτο σεβασμό στην καθεστηκυία τάξη των πραγμάτων.

Αληθεύει εν μέρει. Ένα κλασικό παράδειγμα ήταν οι αρχαίοι Αθηναίοι που έβλεπαν με ύποπτο μάτι θρησκευτικές και άλλες πεποιθήσεις, που πρόσβαλλαν τους νόμους της πόλης και «τις κοινωνικές συνθήκες» .

Δεν μπορούσε να είναι ο οποιοσδήποτε καλός Αθηναίος, χωρίς να τις συνομολογεί. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο έγιναν πολλές δίκες αθεΐας, τον πέμπτο και τον τέταρτον αιώνα, με κατηγορούμενους φιλοσόφους.

Εξύμνησαν όμως οι Αρχαίοι και τον Προμηθέα, τον ιερόσυλο κλέφτη που άρπαξε την αιώνια φλόγα από τον παράδεισο του Δία, προκειμένου να δώσει ζωή στο χωμάτινο άνθρωπο.

Είναι μια επαναστατική πράξη το ξαφνικό ξύπνημα του Προμηθέα, μετά από την πτώση σε μια κατάσταση άτονης θλίψης που προκάλεσε το αποκρουστικό όρνεο, που ξέσκισε την καρδιά του σε κομμάτια.

Είναι μια απόπειρα προσωπικής απελευθέρωσης. Όμως, οι αλυσίδες με τις οποίες ο μοχθηρός θεός Δία τον είχε δέσει στον Καύκασσο μαζί με τον υπηρέτη τον Ήφαιστο, δε μπορούν να σπάσουν από κανέναν άλλο πέραν του Τιτάνα, του επαναστάτη Ήρωα, του ίδιου του γιού του Δία.

Δόξαζαν οι αρχαίοι Έλληνες τον Ηρακλή τον ισχυρό, απελευθερωτικό ήρωα που η ανυπακοή στους θεούς-αφέντες καταδεικνύει την φλόγα που καίει μέσα στους ενάρετους ανθρώπους που καλούνται να αποτρέψουν τα δεινά του πολέμου και της αδικίας.

Λάτρεψαν την Αντιγόνη που είναι ένα ύμνος στην φιλελεύθερη φύση του ανθρώπου που εκδηλώνεται πανίσχυρη, όταν το απαιτήσουν οι περιστάσεις.

Προτίμησε το θάνατο αψηφώντας την κοσμική εξουσία του Κρέοντα ο οποίος θέλησε να καταπατήσει το φυσικό δίκαιο με μία ανόσια διαταγή (να μείνει άταφος ο Πολυνείκης, αδελφός της Αντιγόνης) . Υπάκουσε όχι μόνο σε μια θρησκευτική υποχρέωση αλλά και στην ίδια την συνείδηση της

Ανέδειξε τον Αντιφών τον Αθηναίο που αμφισβήτησε τους θεσμούς της πολιτείας όταν στην καρδιά της κλασικής εποχής (μέσα 5ου αι. π.Χ.) ο σοφιστής αυτός διατύπωσε δύο αδιανόητες για τότε απόψεις:

1η) όλοι οι άνθρωποι είναι από τη φύση τους όμοιοι
2η) οι νόμοι της πολιτείας είναι αυθαίρετοι κανονισμοί αφού για τον Αντιφώντα οι νόμοι της πολιτείας είναι αμοιβαίες συμφωνίες ανάμεσα στους ανθρώπους και επίκτητοι.

Αλλά και ο Ευριπίδης τον 5ο π.Χ αιώνα τολμά να φωνάξει στον απολεσθέντα «Τηρέα» του: «Εν φύλον ανθρώπων… ουδείς έξοχος έβλαστεν άλλου!» και στον, επίσης απολεσθέντα, «Αλέξανδρό» του: «Τίποτα ξεχωριστό• ίδια σπορά κι οι ευγενείς και οι ταπεινοί!»

Αυτός όμως που διακήρυξε πρώτος καθαρά την αντίθεσή προς το θεσμό της δουλείας ήταν ο Αλκιδάμας, μαθητής και αυτός του Γοργία, ο οποίος δήλωσε ότι «ελευθέρους αφήκε πάντας θεός.

Ουδένα δούλον η φύσις πεποίηκεν (ο θεός άφησε όλους τους ανθρώπους ελεύθερους, κανένα δεν τον έκανε η φύση σκλάβο).

Ανέδειξε τον Ζήνωνα που η «Πολιτεία» , έργο από το οποίο ελάχιστα αποσπάσματα έχουν σωθεί προτείνει ένα κόσμο στον οποίο δεν υπάρχουν δικαστήρια, όργανα τάξης, στρατός, ναοί, χρήματα, ούτε καν σχολεία και γάμοι.

Οι άνθρωποι ζουν όλοι μαζί, σαν αγέλη, σε μία οικουμενική κοινότητα που λειτουργεί με τα ίδια ήθη και τους ίδιους φυσικούς νόμους. Σε αυτήν την «ακρατική» κοινωνία, που διέπεται από πλήρη ελευθερία και ισότητα, δεν υπάρχει περιουσία ούτε οικογένεια.

Ανέδειξε τον Επίκτητο που ταύτισε τη φυσική ζωή με την αρετή, διακηρύσσοντας ότι «το κατα φύσιν ζην, τουτ’ oστι κατ αρετήν ζην».

Πραγματικά ελεύθερος άνθρωπος κατ’ αυτόν είναι εκείνος ο οποίος πράττει πάντα κατά τη δική του θέληση και τον οποίο κανείς δεν μπορεί να εμποδίσει. Η ικανοποίηση των επιθυμιών μας δεν πρέπει ούτε να εναποτίθεται στα χέρια κανενός ούτε να μας υποτάσσει σε πράγματα και ανθρώπους.

Ανέδειξε τον Διογένη και τους Κυνικούς . Αν στους στωικούς συναντούμε σπόρους της αναρχικής θεωρίας, στους Κυνικούς θα βρούμε την πανηγυρική και προληπτική διάλυση κάθε αξίας και θεσμού της οργανωμένης κοινωνίας.

Ο περίφημος Διογένης ο Σινωπεύς (412-323 π.Χ.), ο σημαντικότερος εκπρόσωπος του κινήματος των Κυνικών, δεν συγκρότησε ένα θεωρητικό σύστημα αξιών, αλλά με τις πράξεις του γελοιοποίησε, εξευτέλισε κυριολεκτικά τις κυρίαρχες κοινωνικές συμβάσεις, σε σημείο που δύσκολα θα έφτανε και ο πιο ριζοσπαστικός αναρχικός της εποχής μας.

Το έδαφος είχε ήδη εξάλλου προλειάνει ο Αντισθένης, ιδρυτής των Κυνικών, ο οποίος κήρυττε δημοσίως ότι δεν θα έπρεπε να υπάρχει κυβέρνηση, ατομική ιδιοκτησία, επίσημη θρησκεία, γάμος.

Ήταν ο Αρχίλοχος ο ποιητής και επαγγελματίας πολεμιστής που σε μια από τις μάχες, πέταξε την ασπίδα του σε ένα θάμνο και έτρεξε να σωθεί όπως μας πληροφορεί στους στίχους του.

Ασπίδι μεν Σαΐων τις αγάλλεται, ήν παρά θάμνω
έντος αμώμητος κάλλιπον ούκ εθέλων
αυτός δ’ εξέφυγον θανάτου τέλος ασπίς εκείνη
ερρέτω εξαύτις κτήσομαι ού κακίω.

Κάποιος απο τους Σάιους χαίρεται την ασπίδα μου, όπλον αψεγάδιαστο,
που τήνε πέταξα στα θάμν’ αθέλητά μου. Όμως εγώ
γλίτωσα το θάνατο. Ας πάει στο διάολο η ασπίδα. Θ’ αγοράσω
άλλην καλύτερη.

Μια δήλωση με παρρησία που κάποιοι θα προσάψουν την κατηγορία της δειλίας και της εθνικής προδοσίας (όπως φημολογείται οι Σπαρτιάτες σε μια επίσκεψη του στην πόλη τους όταν έμαθαν ότι είναι ο Αρχίλοχος του ζήτησαν απλά να φύγει από την πόλη)

Έλα όμως που για τον Αρχίλοχο η προσωπική ζωή αξίζει πολύ περισσότερο απ’ οποιοδήποτε ανθρώπινο θεσμό ή ιδεολογία, όταν μάλιστα οι πόλεμοι γίνονται, όπως συνήθως συμβαίνει, για τα συμφέροντα των αρχόντων, καίτοι τιτλοφορούνται παραπλανητικά σαν «εθνικοί» ή «πατριωτικοί».

Το διαπίστωσε με την θέαση των άθαφτων κουφαριών των συμπολιτών και συμπολεμιστών του. Αν αυτοί δεν είναι η πόλις τότε τι είναι αναρωτήθηκε; Μια γενική και αφηρημένη ιδέα;

Οι υπόλοιποι Έλληνες όμως δεν συμμερίζονταν την απαξιωτική γνώμη των Σπαρτιατών αφού τον θεωρούσαν ισοϋψή του Ομήρου.

Φυσικά η πίστη στην πατρίδα και στις κοινωνικές συμβάσεις ήταν ιδιαίτερα σημαντική στην Αρχαία Ελλάδα.

Πολύ περισσότερα είναι τα παραδείγματα που οι αρχαίοι Έλληνες στήριζαν με ζήλο τους θεσμούς τους. Ακόμα και ο Σωκράτης που πολέμησε με ανδρεία σε όλους τους πολέμους όταν κλήθηκε από την πόλη του και πέθανε υπακούοντας στα κελεύσματα της πόλης του που τον καταδίκασαν σε θάνατο…

Αλλά αυτές οι φωνές είναι αρκετές για να καταδείξουν μια αρχαία Ελλάδα που απέχει μακράν από αυτό που κάποιοι συμπύκνωσαν στις λέξεις Πατρίδα – Θρησκεία – Οικογένεια. Είναι πολλά περισσότερα από αυτό η Ελλάδα μας.

Α.Δ.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here